Toleranties en bematingen

De lijn (een rechte op een vlak of de as van een cilinder) moet binnen een tolerantiezone liggen.

Tolerantiezone: twee evenwijdige rechte lijnen op afstand t. Met Ø voor de waarde: een cilinder met diameter t (voor een as).

Meten: haarliniaal en voelermaat, meetklok langs de lijn, of CMM.

Ballon: ja – één ballon voor het hele tolerantiekader (symbool, tolerantiewaarde, modifiers en datums horen samen). In de ballonlijst komt de tolerantiewaarde als bovengrens (min 0).

Datum nodig: nee

Het hele oppervlak moet tussen twee evenwijdige vlakken liggen.

Tolerantiezone: twee evenwijdige vlakken op afstand t.

Meten: meetklok op een vlakplaat (met verstelbare steunen), vlakheidsmeting met CMM of interferometer.

Ballon: ja – één ballon voor het hele tolerantiekader (symbool, tolerantiewaarde, modifiers en datums horen samen). In de ballonlijst komt de tolerantiewaarde als bovengrens (min 0).

Datum nodig: nee

Elke dwarsdoorsnede van een cilinder, kegel of bol moet tussen twee concentrische cirkels liggen.

Tolerantiezone: twee concentrische cirkels met radiaal verschil t, per doorsnede.

Meten: rondheidsmeetmachine, of meetklok in een V-blok (let op: een V-blok geeft bij oneven lobben een vertekend beeld), CMM.

Ballon: ja – één ballon voor het hele tolerantiekader (symbool, tolerantiewaarde, modifiers en datums horen samen). In de ballonlijst komt de tolerantiewaarde als bovengrens (min 0).

Datum nodig: nee

Combinatie van rondheid, rechtheid en evenwijdigheid van een cilinderoppervlak over de hele lengte.

Tolerantiezone: twee coaxiale cilinders met radiaal verschil t.

Meten: rondheidsmeetmachine met meerdere doorsneden, CMM.

Ballon: ja – één ballon voor het hele tolerantiekader (symbool, tolerantiewaarde, modifiers en datums horen samen). In de ballonlijst komt de tolerantiewaarde als bovengrens (min 0).

Datum nodig: nee

Een willekeurige lijn (doorsnede) van een oppervlak moet de theoretisch exacte vorm volgen. Die vorm is vastgelegd met theoretisch exacte maten (in een kader).

Tolerantiezone: twee lijnen die cirkels met diameter t omhullen, met hun middelpunt op het exacte profiel. Zonder datum is het een vormtolerantie, met datum een plaatstolerantie.

Meten: profielprojector, contourmeter, CMM met nominaal CAD-model.

Ballon: ja – één ballon voor het hele tolerantiekader (symbool, tolerantiewaarde, modifiers en datums horen samen). In de ballonlijst komt de tolerantiewaarde als bovengrens (min 0).

Datum nodig: optioneel

Een heel oppervlak moet de theoretisch exacte vorm volgen. Wordt veel gebruikt voor vrijvormvlakken en als "alles-in-één" tolerantie.

Tolerantiezone: twee oppervlakken die bollen met diameter t omhullen, met hun middelpunt op het exacte oppervlak.

Meten: CMM of optische 3D-scan, vergeleken met het CAD-model.

Ballon: ja – één ballon voor het hele tolerantiekader (symbool, tolerantiewaarde, modifiers en datums horen samen). In de ballonlijst komt de tolerantiewaarde als bovengrens (min 0).

Datum nodig: optioneel

Een vlak of as moet evenwijdig lopen aan een referentie (datum).

Tolerantiezone: twee vlakken (of lijnen) op afstand t, evenwijdig aan de datum. Met Ø: een cilinder evenwijdig aan de datum.

Meten: werkstuk met het datumvlak op een vlakplaat, meetklok over het getolereerde vlak; CMM.

Ballon: ja – één ballon voor het hele tolerantiekader (symbool, tolerantiewaarde, modifiers en datums horen samen). In de ballonlijst komt de tolerantiewaarde als bovengrens (min 0).

Datum nodig: ja

Een vlak of as moet loodrecht (90°) op de datum staan.

Tolerantiezone: twee evenwijdige vlakken op afstand t, loodrecht op de datum. Met Ø: een cilinder loodrecht op de datum.

Meten: haakse meetkolom of winkelhaak met meetklok, CMM.

Ballon: ja – één ballon voor het hele tolerantiekader (symbool, tolerantiewaarde, modifiers en datums horen samen). In de ballonlijst komt de tolerantiewaarde als bovengrens (min 0).

Datum nodig: ja

Een vlak of as moet onder een theoretisch exacte hoek (in een kader) staan ten opzichte van de datum.

Tolerantiezone: twee evenwijdige vlakken op afstand t, onder de exacte hoek met de datum.

Meten: sinuslineaal of hoektafel met meetklok, CMM.

Ballon: ja – één ballon voor het hele tolerantiekader (symbool, tolerantiewaarde, modifiers en datums horen samen). In de ballonlijst komt de tolerantiewaarde als bovengrens (min 0).

Datum nodig: ja

Het middelpunt of de as van een gat, pen of sleuf moet binnen een zone rond de theoretisch exacte positie liggen. Die positie volgt uit theoretisch exacte maten vanaf de datums.

Tolerantiezone: meestal een cilinder met diameter t (met Ø-teken). Vaak gecombineerd met Ⓜ (maximum-materiaal), wat bonustolerantie geeft als het gat groter is.

Meten: CMM (rekent de positieafwijking 2·√(Δx²+Δy²) uit), of een functionele kaliber bij Ⓜ.

Ballon: ja – één ballon voor het hele tolerantiekader (symbool, tolerantiewaarde, modifiers en datums horen samen). In de ballonlijst komt de tolerantiewaarde als bovengrens (min 0).

Datum nodig: ja

De as (coaxialiteit) of het middelpunt in een doorsnede (concentriciteit) moet samenvallen met de datum-as of het datum-middelpunt.

Tolerantiezone: een cilinder (of cirkel) met diameter t rond de datum-as.

Meten: rondheidsmeetmachine of CMM. Let op: slingering is vaak eenvoudiger te meten en functioneel vergelijkbaar.

Ballon: ja – één ballon voor het hele tolerantiekader (symbool, tolerantiewaarde, modifiers en datums horen samen). In de ballonlijst komt de tolerantiewaarde als bovengrens (min 0).

Datum nodig: ja

Het middenvlak van een kenmerk (bijv. een sleuf of nok) moet symmetrisch liggen ten opzichte van het datum-middenvlak.

Tolerantiezone: twee evenwijdige vlakken op afstand t, symmetrisch rond het datum-middenvlak.

Meten: meetklok aan beide zijden (verschil / 2), CMM.

Ballon: ja – één ballon voor het hele tolerantiekader (symbool, tolerantiewaarde, modifiers en datums horen samen). In de ballonlijst komt de tolerantiewaarde als bovengrens (min 0).

Datum nodig: ja

Bij één omwenteling rond de datum-as mag de meetklok op een vaste plek niet meer dan t uitslaan. Radiaal op een cilinder, axiaal op een vlak.

Tolerantiezone: per meetpositie: twee cirkels (radiaal) of twee cirkels in een cilinder (axiaal) op afstand t.

Meten: werkstuk tussen centers of in V-blokken op de datum, meetklok, één omwenteling.

Ballon: ja – één ballon voor het hele tolerantiekader (symbool, tolerantiewaarde, modifiers en datums horen samen). In de ballonlijst komt de tolerantiewaarde als bovengrens (min 0).

Datum nodig: ja

Als slingering, maar de meetklok beweegt tijdens het draaien over het hele oppervlak. Dit omvat ook vorm- en richtingsfouten.

Tolerantiezone: twee coaxiale cilinders (radiaal) of twee evenwijdige vlakken (axiaal) op afstand t.

Meten: zoals slingering, met de meetklok langs het hele oppervlak; grootste uitslag telt.

Ballon: ja – één ballon voor het hele tolerantiekader (symbool, tolerantiewaarde, modifiers en datums horen samen). In de ballonlijst komt de tolerantiewaarde als bovengrens (min 0).

Datum nodig: ja

De tolerantie geldt bij maximum materiaal (kleinste gat, dikste pen). Wijkt het kenmerk daarvan af, dan komt het verschil er als bonustolerantie bij. Maakt functionele kalibers mogelijk.

Ballon: nee – hoort bij de ballon van het tolerantiekader. Noteer in de opmerking dat bonustolerantie van toepassing is.

De tolerantie geldt bij minimum materiaal (grootste gat, dunste pen), bijvoorbeeld om een minimale wanddikte te garanderen. Bonustolerantie richting maximum materiaal.

Ballon: nee – onderdeel van het kader.

ASME-notatie (verouderd): de tolerantie geldt ongeacht de werkelijke maat, dus geen bonustolerantie. In ISO en in ASME Y14.5-2009 en later is dit standaard en wordt het symbool niet meer gebruikt.

Ballon: nee.

De tolerantiezone ligt niet in het gat zelf, maar steekt er een opgegeven lengte buiten. Wordt gebruikt bij draadgaten en paspennen, waar het passende deel buiten het werkstuk uitsteekt.

Ballon: nee – onderdeel van het kader; de projectielengte staat erbij.

De tolerantie geldt in vrije (niet-ingeklemde) toestand, voor flexibele delen zoals dunwandige ringen en kunststof.

Ballon: nee.

ISO 8015 gaat uit van het onafhankelijkheidsbeginsel. Met Ⓔ achter een maat (bijv. Ø20 h7 Ⓔ) mag het kenmerk de omhullende met de maximum-materiaalmaat niet overschrijden: vorm en maat hangen dan samen (Taylor-principe).

Ballon: nee – hoort bij de ballon van de maat waar het achter staat.

De profieltolerantiezone ligt niet symmetrisch rond het exacte profiel. De waarde na Ⓤ (of UZ in ISO) geeft de verschuiving aan.

Ballon: nee.

Meerdere afzonderlijke kenmerken moeten samen in één tolerantiezone liggen, bijvoorbeeld twee vlakken die samen vlak moeten zijn.

Ballon: nee – onderdeel van het kader.

Alleen het raakvlak aan de hoogste punten van het oppervlak moet in de zone liggen, niet het oppervlak zelf.

Ballon: nee.

Een driehoek met een letter in een kader markeert een referentievlak of -as. Toleranties die naar "A" verwijzen worden gemeten ten opzichte van dat kenmerk. De volgorde in het kader (A B C) bepaalt hoe het werkstuk wordt vastgelegd (3-2-1).

Ballon: nee – de datum zelf krijgt geen ballon. Heeft het datumkenmerk een eigen maat of vormtolerantie, dan krijgt die wel een ballon.

Een punt, lijn of gebied waar het werkstuk op wordt opgelegd, bij ruwe of onregelmatige oppervlakken (gietwerk, smeedwerk). Aangegeven met een gedeelde cirkel (bijv. A1).

Ballon: nee – de positie wordt bepaald met theoretisch exacte maten.

Het kader met de vakken: symbool | tolerantiewaarde (+ Ø, modifiers) | datums. Een pijl wijst naar het getolereerde kenmerk. Een kader aan een maatlijn betekent dat de tolerantie op de as of het middenvlak geldt.

Ballon: ja – één ballon per kader. Twee gestapelde kaders zijn twee eisen, dus twee ballonnen (of 5.1 en 5.2).

Een maat in een rechthoekig kader is exact, zonder tolerantie. Hij legt de ideale positie, vorm of hoek vast voor een vorm- of plaatstolerantie (positie, profiel, hoekigheid).

Ballon: nee (standaard) – de afwijking wordt gecontroleerd via het tolerantiekader. Instelbaar onder Beheer.

Afstand tussen twee vlakken, randen of assen. Zonder eigen tolerantie geldt de algemene tolerantie uit het titelblok of ISO 2768 (bijv. klasse m: 30–120 mm ±0,3).

Ballon: ja. Herkend als getal, eventueel met tolerantie (60 ±0,1, 60 +0,2/-0,1) of passing (60 h7).

Diameter van een gat, as of cirkel. Vaak met passing (Ø30 H7) of aantal (4×Ø8 / 4-Ø8).

Ballon: ja – één ballon, met het aantal in de lijst.

Straal van een afronding of boog. Algemene tolerantie voor stralen volgens ISO 2768 (klasse m: 3–6 mm ±0,5; boven 6 mm ±1).

Ballon: ja.

Straal of diameter van een bolvormig oppervlak.

Ballon: ja.

Hoek tussen twee lijnen of vlakken, in graden (en minuten). De algemene hoektolerantie hangt af van de lengte van het kortste been (ISO 2768-m: tot 10 mm ±1°, 10–50 mm ±0°30′).

Ballon: ja.

Schuine kant: lengte × hoek (2×45°), lengte × lengte, of C2 (2 mm onder 45°).

Ballon: ja – één ballon voor de hele aanduiding.

Metrische schroefdraad: M + nominale diameter, met eventueel spoed, tolerantieklasse en diepte (M8×1,25-6H ↧12).

Ballon: ja. Controle met draadkaliber (gaat/gaat-niet).

Meerdere gelijke kenmerken met één maat: 4×Ø8, 4-Ø8 of Ø8 (4×).

Ballon: ja – standaard één ballon met aantal 4. Het opsplitsen in 5.1–5.4 volgt in een latere versie.

Diameter van de cirkel waarop gaten liggen. Vaak een theoretisch exacte maat bij een positietolerantie; staat er geen kader omheen, dan wel een meetbare maat.

Ballon: ja.

Diepte van een boring of draad, achter de diameter (Ø8 ↧12).

Ballon: ja – samen met de diameter één ballon, of apart als de diepte een eigen tolerantie heeft.

Kegelvormige verzinking voor verzonken schroeven: diameter × hoek (⌵Ø10×90°).

Ballon: ja.

Cilindrische verzinking voor cilinderkopschroeven: diameter en diepte (⌴Ø11 ↧6,5).

Ballon: ja.

Toleranticlasse volgens ISO 286: hoofdletter voor gaten (H7), kleine letter voor assen (g6). De grensmaten volgen uit de ISO 286-tabel. Die worden in een latere versie automatisch berekend; vul ze nu in het detailformulier in.

Ballon: ja.

Toegestane afwijking bij een maat: symmetrisch (±0,1), asymmetrisch (+0,2 / −0,1, vaak boven elkaar) of als grensmaten (60,1 / 59,9).

Ballon: ja – hoort bij de maat; min en max worden berekend.

Ruwheidseis volgens ISO 21920 (voorheen ISO 1302): Ra (gemiddelde ruwheid) of Rz in µm, op het ruwheidssymbool (vinkje).

Ballon: standaard ja (instelbaar onder Beheer), omdat het een meetbare eis is (ruwheidsmeter).

Een maat tussen haakjes is informatief (dubbele of afgeleide maat) en geen eis.

Ballon: nee (standaard, instelbaar).

CAD-notatie (o.a. AutoCAD) waarbij de maat symmetrisch rond een hartlijn ligt. De ="-tekens horen niet bij de waarde.

Ballon: ja – als normale maat.

"TYP" betekent dat de maat geldt voor alle gelijke kenmerken, ook die niet apart zijn bemaat.

Ballon: ja – één ballon; noteer het aantal als dat bekend is.

Tapsheid van een kegel, als verhouding (1:10) of halve tophoek.

Ballon: ja.

Helling van een vlak, als verhouding of percentage.

Ballon: ja.

Gegevens over de tekening zelf: naam, nummer, datum, schaal, materiaal, gewicht, getekend/gecontroleerd door. Dit zijn geen productkenmerken.

Ballon: nee. De detector herkent het titelblok aan sleutelwoorden (DRAWN, SCALE, MATERIAL, GETEKEND, SCHAAL …) en sluit het uit.

Wijzigingshistorie van de tekening (revisie, omschrijving, datum).

Ballon: nee.

De tabel "UNSPECIFIED TOLERANCE" of "ISO 2768-m" geeft de tolerantie voor maten zonder eigen tolerantie. De tabel zelf krijgt geen ballon, maar wordt uitgelezen en toegepast op de maten (Tol. bron: "Algemeen (titelblok)").

Markeert een symmetrie-as. Geen eis.

Ballon: nee.

Schuine, lichtgrijze tekst of een bedrijfslogo. De detector herkent het aan de lichte kleur en sluit het uit.

Ballon: nee.

Algemene opmerkingen. Notities met een meetbare eis (bijv. "gehard 58–62 HRC", "alle niet-bemaatte stralen R0,5") kunnen een ballon krijgen. Contactgegevens en tekenvoorschriften krijgen er geen.

Ballon: alleen bij een controleerbare eis. Voeg die handmatig toe met type "Notitie/eis".

De lijnen en pijlen zelf horen bij de maat; de ballon wordt bij de maattekst geplaatst.

Ballon: nee.